Заң жүзінде дінді мемлекеттен бөлек дегенімен бүгінгі қоғам бол­мысында бұл екеуінің ара­жі­гін айыру мүмкін емес. Себебі, адам­ның тәні мен ішкі жан дү­ниесі өзара үйлесімді дамиды. Ке­шегі кеңестік тұстағы дінді “апиын” санау көзқарасы көбі­міз­­дің әлі күнге ұстанымымызға айналып, санамызда қалып қойған.



Дін десе талай зиялы қауым­ның көз алдына мешіттерге күні кешеге дейін кебіс, мәсісін сүй­рете басып, барып-келіп жүретін шал-шауқандар мен сақалдары омырауына түскен, дағарадай сәлделі молдалар елестейді. Өйт­кені, исламның үлкен өркениет пен мәдениет, ғылым мен білім екенін әлі толық ұғына алмаған­дар арамызда баршылық. Мұның бірден бір себебі – бүгінгі ең қуат­ты насихат құралы – бұ­қаралық ақпарат – баспасөз бен телеарналар дінімізге үстірт қарайды, тіпті оны саясатпен шатастырады. Мұның да себебі жоқ емес. Дін дұшпандары исламға түрлі “изм”-дерді таңып, жұртқа құбыжық етіп көрсетуге, одан шошындыруға барынша тырысып бағуда. Көзі ашық, көңілі ояу кім-кімге де белгілі, ислам діні – Аллаһтың хақ жолына бастайды. Әлгі айтылған “изм”-дерге үш қайнаса да сорпасы қосылмайды. Ислам кім-кімді де сеніміне, түр-түсіне, әлеуметтік жағдайына қарай бөліп, алаламайды. Халықты бірлік пен ынтымаққа үндейді, адалдық пен ізгілікке бастайды. Ешкімге де зәредей қиянат жасауға қоспайды. Осы дініміздің асылдығын көпшілікке насихат түрінде жеткізу кемшін екені рас. Осы кемшіндікті және дін туралы заңымыздың осалдығын пайда­ланып, қазақ топырағында өніп, өспеген, тамыр жаймаған неше түрлі келімсек, жат секталар мен ағым­дар ту сыртында тұрған шетел­дік алпауыт діни ұйымдардың жан-жақты қолдауымен діни сауаты шамалы қандастарымызды алдар­қатып, өздеріне тарту үстінде.

Еліміздегі діни ахуалды мемле­кеттік тұрғыдан бір жүйеге келтіріп, реттеудің қажеттігі әлдеқашан пісіп жетілген-ді. Әділет министрлігінен арнайы Дін істері комитетінің құрылғанына да санаулы ғана айлар өтті. Осы мерзім ішінде комитет төрағасы Ералы Тоғжанов өздерін таныта аларлық деңгейде келелі екі жиын өткізді. Оның алғашқысы – еліміздегі тіркелген конфессиялар жетекшілері бір дөңгелек үстелде бас қосып, діни ахуал жайына қанығып, ұстанымдарымен таныс­ты, ой-пікірлерімен бөлісе алды. Әлемдік және дәстүрлі дін басшы­ларының алғашқы құрылтайын өткізген елде өзіндегі алуан сенімдегі өкілдер жетекшілерімен осылайша бас қосуы осы орайда үлкен серпілістің басталғанынан хабар бергендей.

Екінші бас қосу Мәдениет және ақпарат министрлігінің қолдауымен аталмыш комитет пен Парламент сенатының бірлескен “Дін, ғылым және БАҚ: үнқатысу және ынты­мақтастық” тақырыбындағы рес­пуб­ликалық конференцияға ұласты. Әлемдік және дәстүрлі дінбасшы­ларының екінші съезі қарсаңында ұйымдастырылған бұл конферен­цияға Президент Әкімшілігі, Парламент, Үкімет, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік хат­шысының Секретариаты, ғалым­дар, журналистер, республикалық діни орталықтардың басшылары қатысты.

Еліміз зайырлы, ар-ұждан еркіндігі берілген. Әйтсе де, таза адамгершілік пен ізгілікті ту еткен, ел халқының 70 пайызы ұстанатын дініміздің насихатына бұқаралық ақпарат құралдарының, оның ішінде әсіресе, мемлекет тарапынан қаржыландырылатын ірі телеарна­лардың осы кезге дейін тиісінше мән бермей келуі расында да аса ойланарлық-ақ мәселе. Конфе­ренцияда Мәдениет және ақпарат министрлігінің басқарма бастығы Кенжеболат Жолдыбайдың сөзінен белгілі болғанындай, мемлекет тарапынан тек қана “Қазақстан” ұлттық телеарнасы мен “Хабар” агенттігіне руханият мәселелерін насихаттауы үшін ғана жылына 638 сағат беріледі екен. Көрермендер осы екі басты телеарнадан асыл дінімізге қатысты жарытып нендей хабар көре алды? Әлі күнге жүйелі түрде берілетін арнайы бағдарла­масы жоқ. Діни басқарма осы екі арнаның да басшылығына қанша уақыттан бері арнайы діни бағ­дарлама ашу жөнінде өтініш жасаумен келеді. Мәселе қаржыға тірелген соң, демеушілер де тапты. “Хабар” агенттігі өзінде арнайы діни бағдарлама ашудан үзілді-кесілді бас тартып, еліміздің белгілі аймағына ғана тарайтын “Ел-арнаны” ұсынды. Телеарналардың діни хабар жасауға неге құлықсыз екені түсініксіз. Соңғы басшылығы ауысқанша “исматуллашылардың” мінберіне айналған “Қазақстан” ұлттық арнасы енді дінімізге шындап бет бұрып, оң қабақ таныта бастағаны қуантады.

Ел мен жер тұтастығын сақтау­да дініміздің тұтастығын сақтаудың маңызы айрықша. Бұл күндері секталарды былай қойғанда, Ислам атын жамылған неше түрлі ағымдар мен керітартпа топтар жамағат арасында өздерінің іріткі туғызатын қитұрқы іс-әрекеттерін жүргізу үстінде. Мәжіліс депутаты Бекболат Тілеуханның “Ел аумағында Хана­фи мәзһабын берік ұстану қажет­тігі“ жөніндегі ұсынысы құптар­лық-ақ. Ол: “Ханафи мәзһабын мойындамау ұлтымыз бен оның ерекшелігін мойындамау, оған қар­сы әрекет ету деп бағалануы керек”, — деді.

Мәжіліс депутаты Амангелді Айталы: “Дінге экстремизмді таңу да, экстремизмді діннен іздеу де түбірінен қате. Экстремизмді қо­ғамдағы түрлі келеңсіз­діктер­дің “жемісінен” іздеу керек”, — деді. Одан әрі халық қалаулысы “Дін – мемлекеттен бөлек” деген тұжырыммен келіспейтінін ашық білдірді. Зайырлы мемлекет саналатын Польшаның және тағы да басқа еуропалық елдерде шіркеулер мемлекет бюджетінен қаржыландыры­латынын мысалға келтірді. Дінтану, мәдениеттану орталық ғылыми-зерттеу инсти­тутын ашуды ұсынды.

Осыдан кейін ҰҚК-нің жанындағы ғылыми-зерттеу институтының белді қызметкері баяндама жасап, Ислам діні туралы қайдағы бір көңілге қон­байтын ұшқары пікірлерді алға тартты. Конференцияға қатысу­шылар тарапынан баяндамашы­ның бұл қасаң пікірлеріне тиісінше тойтарыс берілді.

Қазақтың Әл-Фараби атын­дағы ұлттық университеті дінтану факультетінің доценті Бағдат Бейсенов: “Қандастарымыздың өзге секталар мен ағымдарға өтуінің басты себебі – діни бі­лім­сіздіктен. Сондықтан халқы­мыздың діни сауатын ашып, көтеру, діни білікті мамандар дайындау қазіргі уақыт талабы”, — деген пікірі қолдау тапты.

Конференцияда көптеген оңды да пайдалы ұсыныс-пікірлер ортаға салынды. Оның әрбіріне қатысушылар тарапынан сол мезетінде-ақ тиісті бағасы беріліп отырды. Конференция осынысымен де құнды әрі пай­да­лы болғанын атап көрсету лә­зім. Дін комитеті бұл бағытымен діни ахуалды жақсартумен қатар оның қордаланған түйінді мә­селелерін шешуге де атсалысады деп сенім артуға негіз бар.



Авторы: Оңғар қажы Өмірбек, ҚМДБ-ның баспасөз хатшысы.