ОЙ-ХОЙ, ҚАЗАҚТЫҢ КЕЛІНДЕРІ-АЙ!

Алла Тағала қыз баланы тұрмысқа шығып, өмірге ұрпақ әкелумен бір әулеттің үрім-бұтағын әрі қарай өсіріп-өндіру үшін жаратқан. Келін болып түсу — үлкен қуаныш, зор мәртебе. Сонымен қатар, оның жас келін мойнына артар міндеті де оңай емес. Келінге қайын ата мен қайын ененің көңілінен шығып, олардың қас-қабағын бағуды былай қойғанның өзінде, төңірегіндегі абысындарымен тіл табысып, ауыл үй мен ағайын арасының жарасымдылығына, аралас-құралас, та-тутәтті тіршілік етуіне ұйытқы болу міндеті жүктелген. Сол себептен де ата-бабаларымыз келінді өз ұрпағын өрбітіп-өркендетіп өсіруші әрі өрісін кеңейтуші жан ретінде бағалап, оны ырысым, құт-берекем деп құрметтеген. Келін үшін қайын ене тәлімі — үлкен тәрбие мектебі. Келіннің «келсап» болмай, елгезек , жақсы адам болып қалыптасуы, ең алдымен, оның еріне деген қадір-құрметіне, екіншіден, қайын ененің тәлім-тәрбиесінен байланысты. Өйткені, ене — келіннің екінші анасы. Ал, қайын ене үшін өзегін жарып шыққан ұлының жары — ол да өз баласы. Келіннің енеден үйренері көп. Бүгінгі келін — ертеңгі ене. Келешекте ол енесінен үйренгенін өз келініне үйретеді. Дәстүрлі тәрбие мектебі осылайша жалғасып кете береді. Бұл — нағыз халықтық педагогика, яғни, ғасырлар бойы қалыптасып, бұлжымай орындалып келе жатқан жазылмаған өмір

заңдылығы, тіршілік сабақтастығы. Келіннің екінші бір сынға түсетін ортасы — абысын-ажын арасы. Ауылдың, әулеттің ауызбірлігі мен ынтымақтастығы, айрандай ұйыған тату-тәтті тіршілігі, негізінен, осы абысындарға тікелей қатысты. Бірге туған ағайынды отағасылардың әйелдері бір-біріне абысын-ажын болып келеді (абысын — үлкен келін, ажын — кіші келін). Аталарымыздың «Ағайын тату болса — ат көп, абысын тату болса — ас көп» деуінде үлкен тәрбиелік мән бар. Әулетке, ағайын-туғанға, барша ауылға қадірі артқан келін атану үшін, әрбір әйел заты тамыры тереңде жатқан халықтық тәлім-тәрбие, үлгі-өнеге қайнарынан сусындап, шөлін қандырып отырғаны жөн.

«Қазақстан-Заман» газеті №3. 13.01.2006 жыл

Авторы: Сағира Сұлтанова